Zelden kwamen bodycambeelden zo hard binnen. Het zijn misschien wel de meest indringende en schokkende politiebeelden die de afgelopen jaren in het Verenigd Koninkrijk openbaar zijn gemaakt. Vier keer waarschuwt de 18-jarige student Henry Nowak dat hij is neergestoken. Zeven keer roept hij dat hij geen lucht krijgt. Maar de toegesnelde agenten weigeren hem te geloven en slaan hem in de boeien. Terwijl de tiener op de stoep bezwijkt aan zijn verwondingen, krijgt zijn moordenaar, die Henry valselijk had beschuldigd van racisme, wél direct gehoor. Het is een fatale inschattingsfout die de Britse politiek inmiddels op zijn grondvesten doet daveren.

De feiten speelden zich af tijdens een decembernacht vorig jaar in het centrum van Southampton. Dader Vickrum Digwa (23) stak Nowak in de benen, het gezicht en de borstkas. Het proces vond afgelopen week plaats. De moordenaar hoorde maandag zijn straf. Hij werd veroordeeld tot levenslang, al zal hij na 21 jaar in aanmerking komen voor vervroegde vrijlating.

De tragiek van Henry Nowaks dood wordt niet alleen bepaald door de fatale messteken, maar vooral door de gang van zaken in de minuten erna. De jongen werd niet behandeld als een slachtoffer dat vocht voor zijn leven, maar als een verdachte. Dat wordt pijnlijk duidelijk bij het bekijken van de vrijgegeven bodycambeelden van de agenten.

Op de video is te zien hoe de 18-jarige student tot vier keer toe roept: “Ik ben neergestoken”, waarop een politieagent laconiek antwoordt: “Ik denk het niet, vriend.” Terwijl Nowak blijft smeken om hulp, trekken agenten hem over de grond. De tiener roept minstens zeven keer dat hij geen lucht krijgt, maar wordt desondanks gesommeerd zijn handen op zijn rug te leggen. Zijn laatste momenten brengt hij door terwijl de politie hem zijn rechten voorleest en hem op de stoep in de boeien slaat. Kort daarna overlijdt hij: hij stikt in zijn eigen bloed.

Misleiding

Deze fatale inschattingsfout was het gevolg van misleiding door de dader. Nowak was kort daarvoor in het centrum van Southampton, schijnbaar zonder directe aanleiding, neergestoken door de 23-jarige Vickrum Digwa. De aanvaller gebruikte hiervoor een 20 centimeter lange ceremoniële dolk. Direct na de daad spelde de moordenaar de politie een leugen op de mouw: hij beweerde dat híj het slachtoffer was van een haatmisdrijf, en dat Nowak hem racistisch had bejegend en zijn tulband had afgerukt.

De agenten ter plaatse geloofden de dader op zijn woord. Dat kwam mede door een misleidende noodoproep van Digwa’s broer, die eveneens repte over een “racistische aanval”. Zijn familie hielp dus actief mee om de waarheid te verdoezelen. Nog voor de politie ter plaatse was, was Digwa’s moeder naar de plaats delict gelopen om het bebloede mes veilig te stellen en thuis te verstoppen.

Terwijl de tiener lag dood te bloeden, stonden de agenten de dader rustig te woord. De beelden tonen zelfs hoe Digwa de politie ervan verzekert dat de student helemaal niet is neergestoken. “Dat weet ik, maar we moeten het toch controleren”, antwoordt een vrouwelijke agent.

“Ondraaglijk”

Voor de nabestaanden is gerechtigheid in de rechtbank slechts een deel van het verhaal. Na de veroordeling van de moordenaar uitte de familie van Nowak felle kritiek op de politie, omdat de agenten de jongen zonder waardigheid lieten sterven. Mark Nowak, vader van het slachtoffer, verklaarde met gebroken stem dat “gerechtigheid alleen niet genoeg is”, en dat de manier waarop zijn zoon werd behandeld in vergelijking met Digwa “ondraaglijk” was.

De manier waarop hij werd behandeld was onmenselijk en vernederend. Zijn moordenaar werd daarentegen fatsoenlijk behandeld. Hij werd geloofd

Mark Nowak

“Laat ik heel duidelijk zijn: we houden Vickrum Digwa uitsluitend en voor de volle 100 procent verantwoordelijk voor de meedogenloze moord op onze zoon”, aldus de vader. “Maar Henry had niet mogen sterven in de straten van Southampton onder politiehechtenis. De manier waarop hij werd behandeld was onmenselijk en vernederend. Zijn moordenaar werd daarentegen fatsoenlijk behandeld. Hij werd geloofd. Hij is bij zijn arrestatie niet geboeid […] Voor zover wij weten, is hij zelfs nooit geboeid geweest.”

Terwijl familieleden maandag buiten de rechtbank huilden, richtte de vader zich tot zijn overleden zoon: “Ik wil dat Henry weet, waar hij ook is, dat we zo trots op hem zijn en dat we hem meer liefhebben dan woorden kunnen uitdrukken.” Hij riep op tot een “volledig, onbevreesd en transparant” onderzoek naar het politieoptreden.

Politieke storm

De zaak heeft inmiddels de rechtszaal overstegen en is uitgegroeid tot een verhit nationaal en zelfs internationaal debat. Politici spreken schande van wat inmiddels wordt omschreven als een “schokkend voorbeeld van two-tier policing” (met twee maten en twee gewichten meten, red.)

Rechts-populistische politicus Nigel Farage, leider van Reform UK, deelde de video maandagavond op sociale media en omschreef die als “de meest choquerende beelden van discriminatie die je ooit zult zien.” Hij hekelde de stilte vanuit de gevestigde politiek en de media in deze zaak en stelde dat de angst van agenten om van racisme beschuldigd te worden heeft geleid tot een fatale tunnelvisie.

Ook voormalig minister Robert Jenrick deelde de beelden, die hij “hartverscheurend” noemde, met de woorden: “Hij was het slachtoffer, maar werd behandeld als een crimineel.” Hij prees ook de “moedige” vader van Henry Nowak.

De politie van Hampshire heeft inmiddels formele excuses aangeboden aan de familie Nowak voor het onterecht boeien en arresteren van de stervende tiener. De onafhankelijke politiewaakhond (IOPC) is een grootschalig onderzoek gestart.

In een reactie op de zaak liet de woordvoerder van de premier weten dat Starmer de kabinetsvergadering vanochtend heeft aangegrepen om de situatie te bespreken:

“Het is terecht dat het Independent Office for Police Conduct (IOPC, de Britse politiewaakhond, red) het optreden van de politie onderzoekt; dit moet zo snel mogelijk gebeuren.”

Reactie premier: “Schokkende zaak”

Brits premier Keir Starmer heeft naar verluidt zelf de beelden van de arrestatie van Nowak bekeken. In een reactie op de zaak liet de woordvoerder van de eerste minister weten dat hij de kabinetsvergadering vanochtend heeft aangegrepen om de situatie te bespreken: “Het is terecht dat de politiewaakhond het optreden van de politie onderzoekt; dit moet zo snel mogelijk gebeuren.”

Op de vraag waarom de eerste reactie van Starmer op de zaak pas maandagmiddag kwam, wees de woordvoerder naar de timing van de rechtszaak. Omdat Digwa maandag pas werd veroordeeld, was het volgens hem “gepast om te wachten tot het strafproces was afgerond”.

Toen journalisten vroegen of agenten in de toekomst een andere training moeten krijgen, liet de woordvoerder van Downing Street 10 weten niet vooruit te willen lopen op het lopende onderzoek van het IOPC.

“Het is van cruciaal belang dat de politie voldoet aan de hoge gedragsnormen die de samenleving van haar worden verwacht. De politie moet iedereen gelijk behandelen. We wachten de resultaten af. De premier is heel duidelijk: dit is een verschrikkelijke, schokkende zaak”, klonk het.